Revolverend fonds

  • Efficiënte inzet van publiek geld
  • Hefboomwerking
  • Stimuleren van levensvatbare projecten
  • Imago
  • Grote afstand tussen overheid en ontvanger
  • Middelen niet direct opeisbaar
  • Duur en complex

B.    Wanneer wordt het instrument revolverend fonds gebruikt? 

Het instrument revolverend fonds kan om verschillende redenen worden gebruikt. Deze redenen zijn verschillend van aard: sommige zijn juridisch, andere juist politiek, economisch of psychologisch. De belangrijkste en meest genoemde redenen worden hier behandeld.

Netwerk van partners

Het komt tegenwoordig veel voor dat een overheidsorganisatie samenwerkt met (publieke en/of private) partners om beleidsdoelstellingen te realiseren. Als een netwerk van partners samen projecten of bedrijven wil financieren, kan dit door het oprichten van een revolverend fonds. Het revolverend fonds kan op twee verschillende niveaus samenwerken met private partijen. Allereerst op het niveau van het fonds zelf. Dit betekent dat private partijen – net als een klassieke overheidsinstelling – bij de oprichting van een revolverend fonds geld in het fonds storten. Een tweede mogelijkheid is dat op projectniveau privaat geld wordt aangetrokken. Dit zorgt ervoor dat bijvoorbeeld het revolverend fonds 50% van de projectkosten financiert en het resterend gedeelte van de benodigde financiering door private partijen wordt verstrekt.

Een revolverend fonds investeert meestal in projecten die financiering nodig hebben en een terugverdienmogelijkheid bestaat. Deze projecten worden echter niet of onvoldoende opgepakt door de private markt vanwege de daarmee gepaard gaande risico’s. Denk hierbij aan het hoge risicoprofiel van de projecten en een lange terugverdientijd. Met andere woorden: voor het bestaansrecht van een revolverend fonds dient dus sprake te zijn van een marktfalen. Op deze manier handelt een revolverend fonds niet marktverstorend, maar additioneel aan de private markt. Voor meer informatie klik hier.

Een praktijkvoorbeeld betreft Invest-NL, het grootste revolverende fonds van de Staat. In de Memorie van Toelichting bij de Machtigingswet Invest-NL gaat de wetgever uitgebreid in op de verschillende soorten marktfalen die Invest-NL beoogd op te lossen. Het gaat daarbij om beleidsonzekerheid en reguleringsrisico, coördinatiefalen en externe effecten. Zie Kamerstukken II 2018/19, 35 123, 3, p. 2-4 voor meer informatie.

Langdurige financieringsvraag

Het instrument revolverend fonds moet passen bij de beleidsdoelstelling die de overheid met het fonds wenst te behalen. Een revolverend fonds ligt meer voor de hand bij beleidsdoelstellingen die een lange adem met een langdurige financieringsvraag kennen, dan bij beleidsdoelstellingen die tijdsensitief zijn of snel kunnen worden behaald. Daarvoor bestaan twee redenen:

  1. Het fonds moet een minimale looptijd hebben. Het is doorgaans niet logisch om een fonds op te richten dat maar op één enkel moment financieringsbijdragen verstrekt. Daarbij speelt ook dat de financiering vaak over een lange periode wordt terugbetaald. Pas na enige tijd kan het geld nogmaals worden gebruikt.

  2. Het oprichten van een fonds is duur en complex. Het geld, de tijd en de energie die de oprichting en instandhouding van een fonds kosten, moet als het ware worden ‘terugverdiend’. Een langere looptijd maakt dat beter mogelijk. Klik hier om meer hierover te lezen.

Voldoende middelen

Het is van belang dat een revolverend fonds alleen wordt opgericht wanneer er voldoende geld beschikbaar is voor het realiseren van de beleidsdoelstelling. Het revolverend fonds is namelijk vanwege verschillende redenen geschikter naarmate er meer geld beschikbaar is:

1. Het laten beheren van een fonds kost geld. Als er veel financiële middelen beschikbaar zijn, zijn de kosten van het fondsbeheer beter in verhouding tot het uiteindelijke fondskapitaal. Dat maakt dat het geld (dat wordt besteed aan het fondsbeheer) efficiënter wordt ingezet. Klik hier voor meer informatie over het aanbesteden van het fondsbeheer.

2. Om een fonds te laten revolveren, is het nodig dat in verschillende projecten wordt geïnvesteerd om zo het risico te kunnen spreiden. Met een groot fondskapitaal kan dit, terwijl er tegelijkertijd genoeg geld beschikbaar blijft per investering.

3. Het oprichten van een fonds is doorgaans duur en complex, omdat vrijwel altijd maatwerk nodig is en veel moet worden geregeld. Het is zonde om veel geld, energie en tijd kwijt te zijn aan de oprichting en de instandhouding van een fonds, als het fonds vervolgens onvoldoende kan bijdragen aan het behalen van de beleidsdoelstellingen doordat er weinig geld beschikbaar is. Klik hier om meer over dit nadeel te lezen.

Op afstand van de politiek

Vaak wordt een revolverend fonds gebruikt als enige afstand tot de politiek wenselijk is. Dat kan wenselijk zijn vanwege twee redenen.

  1. Een revolverend fonds op afstand van de politiek betekent dat politiek-bestuurlijke inmenging minder eenvoudig is en dus minder zal voorkomen. Dit zorgt, zo wordt in de praktijk gezegd, voor minder (onvoorspelbare) wisselingen in beleid en de voorwaarden voor financiering. Daarmee zou een fonds op afstand betrouwbaarder zijn en dit komt het maatschappelijk en financieel rendement ten goede. Vaak vinden politieke bestuurders (zoals een minister, een gedeputeerde of een wethouder) deze afstand ook fijn. Wanneer er bij hen wordt gelobbyd voor een financieringsbijdrage, kunnen zij simpelweg zeggen dat de keuze niet bij hen ligt. Kanttekening is dat ook bij een fonds dat op afstand wordt geplaatst (extern fondsbeheer) het beleid en de regels net zo zeer zouden kunnen worden veranderd, bijvoorbeeld als de algemene vergadering van aandeelhouders (waarin de klassieke overheidsinstelling meestal is vertegenwoordigd) tot wijziging van het investeringsreglement overgaat.

  2. Een revolverend fonds op afstand van de politiek betekent ook dat (de meeste) beslissingen niet aan de politieke bestuurder hoeven te worden voorgelegd. Als voor beslissingen toestemming nodig is van een politieke bestuurder, zorgt deze ‘extra’ schakel voor een langer besluitvormingsproces. Dit kan onwenselijk zijn, bijvoorbeeld bij tijdsintensieve onderhandelingen. Dit betekent niet dat een aanvrager bij een revolverend fonds op afstand meteen zijn geld ontvangt. Ook daar moet de aanvrager meestal toestemming hebben van verschillende organen binnen het revolverend fonds, zoals bijvoorbeeld de fondsbeheerder en het investeringcomité.

Ervaring en expertise

Indien binnen de overheidsorganisatie de ervaring en expertise ontbreken die nodig zijn voor het efficiënt bereiken van een beleidsdoelstelling, kan een revolverend fonds uitkomst bieden. Deze ervaring en expertise ziet bijvoorbeeld op het beheren van een fonds, het selecteren van de beste business cases, het zijn van een goede gesprekspartner voor bedrijven, kennis van de markt en het verzekeren van een bepaalde mate van revolverendheid. Door het uitbesteden van deze taak aan een externe fondsbeheerder wordt dit probleem opgelost. Klik hier voor meer informatie over het aanbesteden van het fondsbeheer.

Het probleem van ontbrekende expertise binnen een overheidsorganisatie kan ook worden opgelost door het aannemen van mensen met de benodigde kennis en expertise (intern fondsbeheer). Genoemde uitdagingen zijn daarbij echter de volgende:

  1. Vanwege interne procedures en P&O-beleid kan het lang duren om deze mensen binnen te halen.

  2. Er wordt gesuggereerd dat de mensen die nodig zijn, vaak niet willen werken bij een overheidsorganisatie vanwege het imago en de maximale bezoldiging op grond van de Wet Normering Topinkomens (WNT).

  3. Het zou efficiënter zijn om de uitvoering van het fonds door een professioneel fondsbeheerder te laten doen. Deze beheerder heeft al ervaring met de uitvoering en zijn organisatie is hierop ingesteld. Eenzelfde organisatie oprichten binnen de overheidsorganisatie kan veel tijd en energie kosten.

Er is geen onderzoek waarin deze uitdagingen worden onderbouwd.